നമ്മുടെ പല ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ ശീലങ്ങളാണ് – നാം ബോധപൂർവ്വം ചിന്തിക്കാതെ തന്നെ സ്വയമേവ ചെയ്യുന്ന പെരുമാറ്റങ്ങൾ. രാവിലെ ഉണർന്ന് പല്ല് തേക്കുന്നത് മുതൽ രാത്രി ഉറങ്ങാൻ പോകുന്നത് വരെ പല കാര്യങ്ങളും നാം അബോധാവസ്ഥയിൽ ചെയ്യുന്നു. ഈ ശീലങ്ങളിൽ ചിലത് നമ്മുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന നല്ല ശീലങ്ങളാണ്, മറ്റു ചിലത് നമ്മുടെ പുരോഗതിക്ക് തടസ്സമാകുന്ന ചീത്ത ശീലങ്ങളാണ്.

എന്താണ് ശീലം? എങ്ങനെയാണ് നല്ല ശീലങ്ങൾ തുടങ്ങാനും ചീത്ത ശീലങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാനും കഴിയുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകുന്ന ഒരു ലളിതവും ശക്തവുമായ ഉപകരണമാണ് ശീല ചക്രം (habit loop).

ശീലങ്ങളുടെ ചക്രം:

ശീലങ്ങളെ നയിക്കുന്ന ഒരു ശക്തമായ മാതൃകയുണ്ട്: ശീല ചക്രം (habit loop). ചാൾസ് ഡുഹിഗ് എന്ന എഴുത്തുകാരൻ തന്റെ “The Power of Habit” എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ശീലചക്രത്തെ  വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട് : ശീല ചക്രം (habit loop), ശീലങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു മാതൃകയാണ്. ശീലങ്ങൾ , ഈ ചക്രം മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെ നമുക്ക് വിശദീകരിക്കാനാകും. അതിലിടപ്പെട്ടു കൊണ്ട് നല്ല ശീലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും ചീത്ത ശീലങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാനും കഴിയും.ഈ ചക്രം മൂന്ന് ഘടകങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

ചോദന (Cue):

ശീലത്തിന് തുടക്കം കുറിക്കുന്ന എന്തോ ഒന്ന്. വിരസത, സമ്മർദ്ദം, അറിയിപ്പുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ പരിചിതമായ ഒരു സമയമോ സ്ഥലമോ ആകാം ഇത്.

പതിവ് പ്രവൃത്തി (Routine):

ചോദനയ്ക്കുള്ള പ്രതികരണം. ഫോൺ എടുത്ത് മെസ്സേജുകൾ പരിശോധിക്കുക, സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ സ്ക്രോൾ ചെയ്യുക, അല്ലെങ്കിൽ വീഡിയോകൾ കാണുക തുടങ്ങിയവയാകാം ഇത്.

പ്രതിഫലം (Reward):

പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന തൃപ്തി, ശീലം തുടരാൻ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഘടകം. സുഹൃത്തുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെടുക, താൽക്കാലിക വിനോദം, ഉത്കണ്ഠയ്ക്ക് ആശ്വാസം എന്നിവയെല്ലാം പ്രതിഫലങ്ങളായി മാറുന്നു.

അരുൺ, മൊബൈൽ സ്ക്രീനിലെ അടിമ

അരുൺ, പത്താം ക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുന്ന ഒരു സാധാരണ കുട്ടിയാണ്. പഠനത്തിൽ മിടുക്കനാണെങ്കിലും, അടുത്തിടെയായി ഒരു പുതിയ ‘ശീലം’ അവനെ വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു – മൊബൈൽ ഫോൺ ഉപയോഗം.

പഠിക്കാൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അരുൺ പലപ്പോഴും വിരസത അനുഭവിക്കും. പുസ്തകത്തിലെ വരികൾ അവന് മനസ്സിലാകില്ല, ഏകാഗ്രത നഷ്ടപ്പെടും. ഇതാണ് cue അഥവാ ചോദന

അപ്പോഴാണ് അവൻ തന്റെ മൊബൈൽ ഫോൺ പുറത്തെടുക്കുന്നത്. ഫോണിൽ വീഡിയോകൾ കാണുക, ഗെയിമുകൾ കളിക്കുക, സുഹൃത്തുക്കളുമായി സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ചാറ്റ് ചെയ്യുക – ഈ പ്രവൃത്തികളിൽ അവൻ മുഴുകും. ഇതാണ് routine 

പഠനത്തിന്റെ വിരസതയിൽ  നിന്നുള്ള ഒരു രക്ഷപ്പെടൽ, സുഹൃത്തുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെടാനുള്ള ഒരു മാർഗം, വിനോദത്തിന്റെ ഒരു ഉറവിടം എന്നിവയായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തികൾ അരുണിന് നൽകിയ പ്രതിഫലങ്ങൾ. ഫോൺ ഉപയോഗിച്ചതിന് ശേഷം അവന് സന്തോഷവും സംതൃപ്തിയും തോന്നും. reward

പക്ഷേ, ഈ ‘സന്തോഷം’ താൽക്കാലികം മാത്രമായിരുന്നു. ഫോൺ ഉപയോഗം കാരണം അരുണിന്റെ പഠനം വളരെയധികം ബാധിക്കപ്പെട്ടു. പരീക്ഷകളിൽ മാർക്കുകൾ കുറഞ്ഞു, അദ്ധ്യാപകരിൽ നിന്നും മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നും വഴക്ക് കേൾക്കേണ്ടി വന്നു.

ശീല ചക്രം പ്രവർത്തനത്തിൽ: അരുണിന്റെ ഡിജിറ്റൽ ആസക്തി

കാലക്രമേണ, ഈ ചക്രം ആവർത്തിക്കുന്നതോടെ, ശീലങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നു. തലച്ചോറിലെ ന്യൂറോണൽ പാതകൾ ശക്തിപ്പെടുകയും ശീലം സ്വയമേവ നടക്കുന്ന ഒന്നായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു

ശീലചക്രം (habit loop) എങ്ങനെ ആസക്തി നിറഞ്ഞ പെരുമാറ്റങ്ങൾക്ക്‌ കാരണമാകുമെന്ന് അരുണിന്റെ കഥ വ്യക്തമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. പഠിക്കുമ്പോൾ വിരസതയോ ക്ഷീണമോ തോന്നുമ്പോൾ, അവൻ തന്റെ മൊബൈൽ ഫോണിൽ സുഖം തേടി. ഈ പെരുമാറ്റം അവന് താൽക്കാലിക ആശ്വാസവും പഠനത്തിന്റെ അനിഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് തൽക്ഷണ മോചനവും നൽകി.

തലച്ചോറിലെ ശീല രൂപീകരണം:

ആവർത്തിച്ചുള്ള പ്രവൃത്തികൾ തലച്ചോറിൽ ശക്തമായ ന്യൂറോണൽ പാതകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ശീല ചക്രം ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ചോദനയും പതിവ് പ്രവൃത്തിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തലച്ചോറിനുള്ളിൽ ശക്തമാകുന്നു. ഈ പ്രതിഫലം പോസിറ്റീവ് അനുഭവമായതുകൊണ്ട്, ഭാവിയിൽ ഈ ശീലത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിന് കൂടുതൽ സാധ്യതയുണ്ടാകും. അങ്ങനെ കാലക്രമേണ, ആ ശീലം സ്വയം നടക്കുന്ന (automatic) ഒന്നായി മാറുകയും, അതിന് കൂടുതൽ ശ്രമം ആവശ്യമില്ലാതെ വരികയും ചെയ്യുന്നു.

ശക്തിപ്പെടുത്തലും ശീലത്തിന്റെ ശക്തിയും

\

കാലക്രമേണ, ഈ ശീലചക്രം ശക്തമായി. ഓരോ തവണ അരുൺ ഫോണിലേക്ക് തിരിഞ്ഞപ്പോഴും, അവന് ഒരു പ്രതിഫലം ലഭിച്ചു: വിരസതയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധ തിരിക്കൽ, സുഹൃത്തുക്കളുമായുള്ള ബന്ധം, ആസ്വാദനത്തിന്റെ തോന്നൽ. ഈ പ്രതിഫലം ഭാവിയിൽ ഈ പെരുമാറ്റം ആവർത്തിക്കപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത വർദ്ധിപ്പിച്ചു.

ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റിയും സ്വയമേവയുള്ള പ്രവൃത്തികളും

ശീലം ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അരുണിന്റെ തലച്ചോറിന് ന്യൂറോപ്ലാസ്റ്റിസിറ്റി കാരണം മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. ഫോൺ തേടുന്നതും അതിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ന്യൂറൽ പാതകൾ ശക്തമായി. ഇത് പെരുമാറ്റത്തെ കൂടുതൽ സ്വയമേവ മാക്കി, ബോധപൂർവമായ ശ്രമം കുറവാവശ്യമാണ്.

ഒരു സ്വയമേവയുള്ള പ്രവൃത്തിയായി അരുണിന്റെ ആസക്തി

അവസാനം, അരുണിന്റെ ഡിജിറ്റൽ ആസക്തി ഒരു സ്വയമേവയുള്ള പ്രവൃത്തിയായി മാറി. അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെ തന്നെ, വിരസതയോ നിരാശയോ നേരിടുമ്പോൾ സ്വയമേവ അവൻ ഫോണിലേക്ക് കൈ നീട്ടും. ഈ സ്വയമേവയുള്ള പെരുമാറ്റം വഴി പ്രലോഭനത്തെ ചെറുക്കാനും ആസക്തിയിൽ നിന്ന് മുക്തമാകാനും അവന് ബുദ്ധിമുട്ടായി.

ഒരു ദിവസം, അരുണിന്റെ അമ്മ അവന്റെ ഫോൺ പരിശോധിച്ചു. അവന്റെ ഫോൺ ഉപയോഗ സമയം കണ്ട് അവർ ഞെട്ടിപ്പോയി. അരുൺ ദിവസവും മണിക്കൂറുകളോളം ഫോണിൽ ചെലവഴിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു!

ഈ ശീലചക്രത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ

താൽക്കാലിക ആശ്വാസം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഈ ശീലം ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ നെഗറ്റീവ് പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാം:

ഏകാഗ്രത കുറയുന്നു:

നിരന്തരമായ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നത് പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള വിദ്യാർത്ഥിയുടെ കഴിവിനെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു.

കാര്യങ്ങൾ നീട്ടിവെക്കൽ:

രക്ഷപ്പെടാനുള്ള എളുപ്പവഴി കാര്യങ്ങൾ നീട്ടിവെക്കാനുള്ള പ്രവണത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് പഠനത്തിലേക്ക് തിരികെ വരാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാക്കുന്നു.

ആസക്തി ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത:

സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെയും ഗെയിമുകളുടെയും പ്രതിഫലദായക സ്വഭാവം ആസക്തിയിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. അത് ഏകാഗ്രതയെയും സമയ മാനേജ്‍മെന്റിനെയും കൂടുതൽ ബാധിക്കും.

ഒരു അരുൺ നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലുമുണ്ടാകാം.  നിങ്ങൾക്ക്  അരുണിനെ രക്ഷപ്പെടുത്തണമെന്നുണ്ടോ?  അതിന് ക്ഷമയും പഠനവും ശരിയായ തന്ത്രങ്ങളും ആവശ്യമാണ് . മാറ്റാനുദ്ദേശിക്കുന്ന ശീലത്തിന്റെ ഓരോ ഘടകവും cue ,routine ,reward എന്നിവ നന്നായി മനസ്സിലാക്കണം

ഓർക്കുക: ശീലങ്ങളെ മാറ്റാൻ സമയവും പരിശ്രമവും ക്ഷമയും ആവശ്യമാണ്. ശീല ചക്രം മനസ്സിലാക്കുന്നത് നമ്മുടെ ശീലങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യാനും അവ മാറ്റാൻ തന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്ക്കരിക്കാനും സഹായിക്കും. പുതിയതും ആരോഗ്യകരവുമായ ശീലങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ, നമുക്ക് നമ്മുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്താനും അർത്ഥവത്തായ രീതിയിൽ അവ മാറ്റാനും കഴിയും!

അടുത്ത ലേഖനത്തിൽ, ഈ ശീലങ്ങൾ മാറ്റാനും പുതിയതും പോസിറ്റീവുമായ ശീലങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനുമുള്ള വിശദമായ തന്ത്രങ്ങൾ നമ്മൾ പഠിക്കാനും പ്രയോഗിക്കാനും തുടങ്ങും